"Hayatım, orada yarım saattir ne yapıyorsun?" sorusunun evrimsel psikolojideki derin kökenleri üzerine...
Gençler, toplanın! Bugün köşemizde ilişkilerin gizemli piramidini, yüzyıllardır çözülemeyen o büyük sırrı masaya yatırıyoruz. Hani akşam işten eve pestili çıkmış halde dönen, patronun "Yarın bu rapor gelsin" yada “satış kotan böyle giderse önümüzdeki ay görüşemeyiz” fırçasıyla ruhunu
teslim etmiş ya da ödeyemediği çekin stresiyle kavrulmuş adamcağızın eve girer girmez eline kumandayı alıp ekrana kitlenmesi var ya... İşte tam o anda salondan yükselen o meşhur siren sesi: "Aşkım geldin ama hiç konuşmuyorsun, bir sorun mu var? Anlat bana!"
Geçmiş olsun. Kırmızı ip çekildi, bomba pimi çekildi!
Psikolog John Gray’in meşhur ettiği, evrimsel psikolojinin de onaylı ruhsatını bastığı "Erkeğin Mağarasına Çekilmesi" fenomeninden bahsediyorum. Şimdi gelin bu konuyu öyle akademik dille değil, bir shadow reading (yani perdenin arkasını okuma) ameliyatıyla, günlük hayatımızın tam göbeğinden örneklerle inceleyelim.
"Erkek için mağara; evde kumanda paneli, telefonda Instagram Reels akışı, garajda motorun bujisini söküp takmak, en olmadı tuvalet kapısını içeriden kilitleyip zihnini sıfırlamaktır!"
Evrimsel geçmişimize gidelim biraz. Yüz binlerce yıl önce atasal erkek ne yapıyordu? Mızrağı kaptığı gibi mamut avlamaya gidiyordu. Adamın tek bir görevi vardı: Gör, odaklan, avla, eve et getir! O anda "Acaba mamut benim hakkımda ne düşünüyor?" diye sosyalleşmeye kalksa mamut bunu iki saniyede dişinin ucunda çerez yapardı. Dolayısıyla erkek beyni, hayatta kalmak için "tek bir şeye kilitlenme ve dış uyarıcıları kapatma" üzere kodlandı.
Kadın beyni ise tam aksine; tehlike veya stres anında sosyalleşerek, konuşarak, kabileyle bağ kurarak rahatlayacak şekilde gelişti. Kadın "Konuşalım, çözelim" derken; erkek "Bana bir müsaade edin, zihnimi sıfırlayayım" moduna giriyor.
Günümüze gelelim... Mızrak kaldı mı? Yok. Mamut var mı? Yok. Ama ne var? Patron var, kriz var, trafikte üzerine kıran hafriyat kamyonu var. Modern erkeğin mağarası neresi peki?
İşte zurnanın zırt dediği yer tam da burası! Erkek mağarasını üç farklı tipte inşa eder:
-Dijital Mağara (Ekran Kilitlenmesi): İşten gelen erkek TV karşısına geçer, kumandayı alır ve belgeselde
çiftleşen penguenleri saatlerce gözünü kırpmadan izler. Ya da Reels/Shorts videoları arasında parmağıyla sonsuz bir kaydırma yolculuğuna çıkar. Kadın zanneder ki adam penguen meraklısı! Hayır efendim, adam orada zihnini sıfırlıyor, şalteri indirmiş!
-Mekânsal Mağara (Kutsal Sığınak: Tuvalet): Bütün evlilerin bildiği ama kimsenin sesli söylemediği o büyük gerçek: Erkeklerin tuvalette 45 dakika kalması gastroenterolojik bir sorun değildir! O 45 dakikanın ilk 5 dakikası insani ihtiyaç, kalan 40 dakikası ise ulusal bağımsızlık mücadelesidir. O fayans kaplı küçük oda, erkeğin dünyadan izole olduğu tek özerk bölgedir.
-Nesnesel Mağara (Tamirat & Hobiler): Motorun yağını değiştirmek, alet çantasını döküp vidaları boy sırasına dizmek veya balkonda matkapla duvarı delip tekrar kapatmak... Bunlar birer tamirat değil, erkeğin ruhsal terapi seanslarıdır.
KIRMIZI İP ANALİZİ Erkek bir sorunla karşılaştığında onu konuşarak değil, mağarasında tek başına analiz edip çözerek çıkmak ister. Kadınlar "Anlat rahatlarsın" diye zorladıkça, erkek mağaranın kapısını daha da sıkı kilitler ve yangına körükle gidilmiş olur!
Peki modern psikoloji ve kapitalizm bu hususta ne yapıyor? Sir Ken Robinson gibi hocaların TEDx de işaret ettiği o acı tablo çıkıyor karşımıza: Modern toplumda duygusal hassasiyet ve psikolojik derinlik sanki sadece kadınlara özgüymüş gibi sunuluyor. Erkek ise "kaba, saba, duygusuz, odun" ilan ediliyor. Oysa erkeğin de ruhu var dostlar! Sadece onun ruhu sessizlikle, yalnızlıkla ve zihnini sıfırlayarak şarj oluyor.
Uzun lafın kısası;
hanımefendiler, eşiniz veya sevgiliniz eve gelip koltuğa kurulup boş gözlerle duvara bakıyorsa
üzerine gitmeyin. Onu bir süreliğine mağarasına uğurlayın. Mızrağını bilesin, zihnini resetlesin. Mağaradan zaten taptaze bir ruh haliyle geri dönecektir. Ve ardından üreme ve çoğalma görevini güdüsel olsrak hatırlayacaktır.
Beyefendiler, siz de tuvalette rekor kırmaya çalışmayın, çorapları ortalıkta bırakıp mağara devri ayısı gibi davranmayın! Mağaranızdan çıkınca iki tatlı söz söylemeyi de ihmal etme
Bir erkek;
Emre Ziya Yazgan
