ABD'de havacılık sektörünü etkileyen büyük bir teknik arıza, ülke genelinde hava ulaşımını felç etti. Federal Havacılık İdaresi (FAA), hava trafik kontrol merkezlerinde yaşanan iletişim sorunları nedeniyle 13 Kasım Cuma günü ülke genelindeki havalimanlarından yapılacak kalkışları geçici olarak durdurdu.
Saatlerce süren aksaklık nedeniyle binlerce uçak yerde beklerken, yolcular havalimanlarında uzun süre uçuşlarının başlamasını bekledi. Kriz yalnızca iç hatları değil, uluslararası bağlantıları ve hava kargo taşımacılığını da etkiledi.
Havacılık veri şirketi Cirium'un verilerine göre, ABD'de söz konusu saat diliminde kalkış yapması planlanan yaklaşık 11 bin uçuşta 1,5 milyondan fazla yolcu bulunuyordu. Böylece arıza, son yılların en büyük hava ulaşımı kesintilerinden birine dönüştü.
Uçuşlar neden durduruldu?
FAA'nın açıklamasına göre sorun, ülke genelindeki hava trafik kontrol merkezlerini birbirine bağlayan iletişim altyapısında meydana geldi.
ABD Ulaştırma Bakanı Sean Duffy, Beyaz Saray'da yaptığı açıklamada arızanın eski teknolojiye dayalı ağ sistemlerinden kaynaklandığını belirtti. Özellikle eski anahtarlar, yönlendiriciler ve bakır kabloların oluşturduğu altyapının aşırı veri yükünü kaldıramadığını söyledi.
Duffy, sistemin durumunu anlatırken şu ifadeleri kullandı:
"1980'lerden kalma küçük bakır hatlar kullanıyoruz. Eski bir sistem ve bu sistem çöktü. Aşırı yüklendi."
Bakan, iletişim ağındaki yönlendiricilerin aşırı veri yükü nedeniyle tutarsız bilgiler üretmeye başladığını, bunun üzerine uçuş güvenliğini korumak amacıyla kalkışların durdurulduğunu açıkladı.
Yetkililer, hava trafik kontrolörlerinin uçaklarla güvenilir iletişim kuramaması ihtimalinin ciddi bir güvenlik riski oluşturduğunu belirtti. Bu nedenle uçakların havalanmasına izin verilmedi.
Siber saldırı mı, teknik arıza mı?
Krizle ilgili en çok merak edilen konulardan biri de sistemin dışarıdan gerçekleştirilen bir siber saldırı sonucunda çöküp çökmediği oldu.
İletişim sistemlerinin ülke çapında devre dışı kalması, sosyal medyada ve bazı haber kaynaklarında siber saldırı ihtimalinin tartışılmasına neden oldu.
Ancak ABD İç Güvenlik Bakanı Markwayne Mullin, ilk incelemelerde herhangi bir siber saldırı belirtisine rastlanmadığını açıkladı.
Mullin, Beyaz Saray'daki basın toplantısında olayın kötü niyetli bir müdahaleden ziyade teknik ve mekanik bir arızaya benzediğini söyledi. Ayrıca yaşanan kesintinin Microsoft kaynaklı küresel sistem arızasıyla bağlantılı olmadığını belirtti.
ABD Başkanı Donald Trump da ilk değerlendirmesinde olayın siber saldırı gibi görünmediğini ifade etti.
Bununla birlikte yetkililerin incelemeleri devam ederken, arızanın kesin teknik nedeni konusunda tüm ayrıntılar henüz açıklanmış değil.
Dolayısıyla siber saldırı iddiası şu aşamada doğrulanmış değil; yetkililerin açıklamaları ilk bulguların teknik arızaya işaret ettiğini gösteriyor.
1,5 milyon yolcu etkilendi, binlerce uçuş aksadı
Yaşanan kesintinin boyutu, ABD hava ulaşımının ne kadar büyük bir krizle karşı karşıya kaldığını ortaya koydu.
Cirium verilerine göre, 13 Kasım Cuma günü ABD doğu saatiyle 16.00'dan sonra havalimanlarından kalkması planlanan yaklaşık 11 bin uçuş bulunuyordu. Bu seferlerde 1,5 milyondan fazla yolcunun seyahat etmesi bekleniyordu.
Uçuşların durdurulmasıyla birlikte:
* Yaklaşık 11 bin uçuşun planı kesintiden etkilendi.
* 1,5 milyondan fazla yolcu aksaklıktan etkilendi.
* Binlerce uçuş iptal edildi veya gecikti.
* En az 827 uçak başka havalimanlarına yönlendirildi ya da kalkış noktasına geri döndü.
* Hava kargo taşımacılığında da aksamalar yaşandı.
FlightAware verilerine göre cuma akşamı itibarıyla ABD'de 10 binden fazla uçuşta gecikme, binlerce uçuşta ise iptal kaydedildi.
Burada önemli bir ayrıntı bulunuyor: 1,5 milyon rakamı, söz konusu saatlerde kalkması planlanan uçuşlardaki yolcu sayısını ifade ediyor. Bu yolcuların tamamının uçuşlarının iptal edildiği anlamına gelmiyor.
Uçuşlar yeniden başladı mı?
FAA, ülke genelindeki kalkış durdurma kararını 13 Kasım Cuma günü ABD doğu saatiyle 20.15'te kaldırdı. Türkiye saatiyle bu, 14 Kasım Cumartesi günü 04.15'e karşılık geliyor.
Ancak uçuş yasağının kaldırılması, hava trafiğinin hemen normale döndüğü anlamına gelmedi.
Saatlerce yerde bekleyen uçaklar, farklı havalimanlarına yönlendirilen seferler ve görev süreleri dolan uçuş ekipleri nedeniyle havacılık şirketlerinin operasyonlarını yeniden düzenlemesi gerekti.
Yetkililer, aksaklıkların hafta sonuna ve sonraki günlere taşınabileceği uyarısında bulundu. Bakan Duffy de uçuşların normal kapasiteye dönmesinin zaman alacağını belirtti.
Özellikle uçakların ve mürettebatın planlanan noktalarda bulunmaması, iptallerin yalnızca arızanın yaşandığı günle sınırlı kalmamasına neden olabilecek.
ABD'nin hava trafik kontrol sistemi neden tartışılıyor?
Yaşanan olay, dünyanın en yoğun hava trafiğine sahip ülkelerinden ABD'nin havacılık altyapısındaki teknolojik sorunları yeniden gündeme taşıdı.
ABD'de hava trafik kontrol sistemlerinin modernleştirilmesi uzun yıllardır tartışılıyor. Bazı kontrol merkezlerinde onlarca yıllık bilgisayarlar, eski telekomünikasyon sistemleri ve birbiriyle uyumlu çalışmakta zorlanan teknolojiler kullanılıyor.
ABD Hükümet Hesap Verebilirlik Ofisi'nin (GAO) 2024 tarihli değerlendirmesine göre, incelenen 138 hava trafik kontrol sisteminin 51'i sürdürülemez durumda, 54'ü ise sürdürülebilirlik açısından risk taşıyor olarak sınıflandırıldı.
Bu iki grup, incelenen sistemlerin dörtte üçünden fazlasını oluşturuyor.
Eylül 2026'da ABD'nin kuzeydoğusunda yaşanan başka bir iletişim kesintisi de yüzlerce uçuşun gecikmesine ve iptal edilmesine yol açmıştı. O olayda bir iletişim devresindeki arıza ve inşaat çalışması sırasında fiber optik kablonun kesilmesi etkili olmuştu.
Uzmanlara göre bu tür olaylar, tek bir teknik arızanın geniş bir bölgedeki hava trafiğini etkileyebilecek kadar hassas bir altyapının bulunduğunu gösteriyor.
Modernizasyon için milyarlarca dolarlık kaynak isteniyor
Ulaştırma Bakanı Sean Duffy, yaşanan krizin ardından hava trafik kontrol sistemlerinin yenilenmesi için Kongre'ye daha fazla kaynak ayrılması çağrısında bulundu.
ABD Kongresi, geçen yıl hava trafik kontrol altyapısının yenilenmesi için 12,5 milyar dolarlık kaynak sağlamıştı. Ancak yönetim, modernizasyon çalışmalarının tamamlanabilmesi için ilave finansmana ihtiyaç duyulduğunu savunuyor.
Beyaz Saray ve Ulaştırma Bakanlığı, havaalanları ve hava trafik kontrol sistemlerinin yenilenmesini kapsayan yaklaşık 30,1 milyar dolarlık yeni bir kaynak talebini de gündeme getirdi. Bunun yaklaşık 10,1 milyar dolarlık bölümünün doğrudan hava trafik kontrol sistemlerinin modernizasyonuna ayrılması öngörülüyor.
Duffy, mevcut sistemin yenilenmemesi halinde benzer kesintilerin tekrar yaşanabileceği uyarısında bulundu.
Bakanın açıklamaları, ABD'nin hava ulaşımında yaşadığı sorunun yalnızca geçici bir teknik arıza olmadığını, yıllardır ertelenen altyapı yatırımlarıyla da bağlantılı olduğunu ortaya koydu.
Krizin ardından en önemli soru: ABD gibi dünyanın en gelişmiş havacılık altyapılarından birine sahip bir ülkede, 1980'lerden kalma iletişim teknolojilerinin hâlâ kritik görevlerde kullanılması nasıl mümkün olabiliyor?
Yaşanan kesinti, hava trafik kontrol sistemlerinin yenilenmesi ve uçuş güvenliğinin teknolojik altyapıyla desteklenmesi konusundaki tartışmaları yeniden alevl
endirdi.
