Anlaşmanın İran’ın nükleer programının geleceği, Hürmüz Boğazı’nın durumu ve ABD yaptırımlarının akıbeti gibi kritik başlıkları kapsadığı belirtilse de, birçok detay kamuoyuyla paylaşılmadı.
Trump: imza töreni Cenevre’de yapılacak
Trump, ABD ve İranlı yetkililerin anlaşmayı cuma günü Cenevre’de düzenlenecek bir imza töreniyle resmileştireceğini söyledi. Ancak ABD’li bazı yetkililer, her iki tarafın da anlaşmayı elektronik olarak imzaladığını ve sürecin fiilen tamamlandığını açıkladı.
Öte yandan üst düzey bir yönetim yetkilisi, anlaşma metninin önümüzdeki 24 ila 48 saat içinde kamuoyuna açıklanacağını ifade etti. Trump ise “mutabakat zaptı” olarak tanımlanan metnin imza töreninin ardından yayımlanacağını belirtti.
Nükleer program için iki aşamalı süreç
Anlaşmanın, İran’ın nükleer programı ve ABD yaptırımlarının geleceğine ilişkin başlıkları, cuma günü imzalanacak ilk metnin ardından başlayacak 60 günlük ikinci müzakere aşamasına bıraktığı ifade ediliyor.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, İran devlet medyasına yaptığı açıklamada nükleer program ve yaptırımların kaldırılmasına ilişkin konuların müzakerelerin sonraki aşamasında ele alınacağını ve nihai bir anlaşma konusu olabileceğini söyledi.
Arakçi, sürecin geçmişte yerine getirilmeyen sözler nedeniyle karmaşık olacağını da ifade etti.
Trump: İran nükleer silah geliştirmeyecek
Trump, G7 Zirvesi sırasında yaptığı açıklamada İranlıların hiçbir zaman nükleer silah geliştirmeyeceklerini ve nükleer program üzerinde “güçlü denetim yetkilerini” kabul ettiklerini öne sürdü.
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ise İran’ın yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stokunu yok etmeyi ve elden çıkarmayı taahhüt ettiğini söyledi.
İran ise uzun süredir nükleer programının silah üretimi amacı taşımadığını savunuyor ve uranyum zenginleştirmeyi tamamen durdurmayı kabul etmesinin düşük ihtimal olduğunu belirtiyor.
Trump ayrıca New York Times’a verdiği röportajda, uranyum zenginleştirmenin askeri seviyelere ulaşmaması şartıyla sınırlı şekilde devam edebileceğini kabul etti ancak bunun oranına ilişkin net bir açıklama yapmadı.
Hürmüz Boğazı’nda çelişkili tablo
Anlaşmanın en kritik başlıklarından biri olan Hürmüz Boğazı konusunda da belirsizlik sürüyor.
Trump, boğazın kısmen açıldığını ve gemilerin çıkış yapmaya başladığını söylerken, İran devlet televizyonu IRIB ise bölgeden “sıfır geçiş” olduğunu ve boğazın ikinci bir duyuruya kadar kapalı kalacağını duyurdu.
ABD’li üst düzey bir yetkili ise normal deniz trafiğinin iki hafta boyunca geri dönmeyeceğini belirtti. Trump ise boğazın cuma gününe kadar tamamen açılacağını ifade etti.
Yaptırımlar ve ekonomik beklentiler
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, yaptırımların kaldırılmasının İran’ın anlaşmadaki yükümlülüklerini yerine getirmesine bağlı olacağını söyledi. Vance, İran’ın yaptırımlardan arındırılmış bir ekonomiye erişebileceğini ancak bunun yalnızca taahhütlerin yerine getirilmesiyle mümkün olacağını ifade etti.
İranlı yetkililer ise yaptırımların kaldırılmasının anlaşmanın sonraki aşamasında ele alınacağını belirtti. Yaptırımların hangi kapsamda gevşetileceği ise netlik kazanmadı.
Bazı değerlendirmelere göre, yabancı hesaplarda bulunan 20 milyar dolardan fazla İran varlığının serbest bırakılması gündeme gelebilir.
Anlaşmanın olası kapsamı
Kesinleşmiş ayrıntılar sınırlı olsa da mutabakat zaptının, savaşın yol açtığı yıkımın ardından yeniden inşa için İran’a 300 milyar dolarlık bir fon erişimi sağlayabileceği iddia ediliyor.
ABD’nin ayrıca Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması karşılığında deniz ablukasını kaldırabileceği belirtiliyor.
Trump, İranlı yetkililer ve Pakistanlı müzakerecilerin, anlaşma kapsamında Lübnan’da İsrail ile Hizbullah arasındaki çatışmaların da sona ermesini gündeme getirdiği ifade ediliyor.
İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu ise İsrail’in anlaşma sürecine dahil edilmediğini ve detaylar hakkında bilgi sahibi olmadığını söyledi. Netanyahu ayrıca İsrail güçlerinin Lübnan’daki güvenlik bölgesinde kalmaya devam edeceğini belirtti.
