Turizm ekonomisi denildiğinde akla ilk olarak oteller, doluluk oranları ve konaklama gelirleri geliyor. Oysa bir ziyaretçinin şehirde geçirdiği süre boyunca yaptığı harcamalar, birbirinden farklı sektörleri harekete geçiriyor.
Sabah kahvaltısında tüketilen peynirden satın alınan hediyelik eşyaya, taksi ücretinden müze biletine kadar her harcama, turizmin görünmeyen ekonomik ağının bir parçasını oluşturuyor.
25,5 milyar dolarlık gelirin perde arkası
Türkiye İstatistik Kurumunun (TÜİK) 2026 yılı üçüncü çeyrek verilerine göre Türkiye’nin turizm geliri, geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 5 artarak 25,5 milyar dolara ulaştı.
Temmuz, ağustos ve eylül aylarını kapsayan dönemde ziyaretçilerden elde edilen turizm gelirinin yüzde 32,3’ünü paket tur, yüzde 20,5’ini yeme içme, yüzde 12,5’ini ise doğrudan konaklama harcamaları oluşturdu.
Paket tur gelirlerinin içerisinde de konaklama ve yeme içme gibi hizmetlerin bulunması, turizm gelirlerinin farklı sektörler arasındaki dağılımını daha kapsamlı değerlendirmeyi gerektiriyor.
Yerli turistin bütçesinde yemek, oteli geride bıraktı
Turizmin şehir ekonomisine etkisini gösteren dikkat çekici verilerden biri de yurt içi seyahat harcamalarında ortaya çıktı.
TÜİK’in 2026 yılı ikinci çeyrek verilerine göre yerli turistler, üç aylık dönemde yaklaşık 155 milyar liralık seyahat harcaması gerçekleştirdi.
Bu harcamaların yüzde 31,6’sını yeme içme, yüzde 25’ini ulaşım, yüzde 14,5’ini ise konaklama oluşturdu.
Yeme içme ve ulaşım harcamalarının toplam bütçenin yarısından fazlasını oluşturması, turizmin otelcilik sektörünün çok ötesinde bir ekonomik faaliyet olduğunu gösteriyor.
Bir otelin kahvaltı sofrası kimleri geçindiriyor?
Bir otelin her sabah hazırladığı kahvaltı, yalnızca konaklama sektörünün sunduğu bir hizmet değil. Aynı zamanda tarım, hayvancılık, gıda üretimi, lojistik ve ticaret sektörleri için de bir talep kaynağı.
Otellerin satın aldığı sebze ve meyveler, süt ürünleri, tekstil malzemeleri, temizlik ürünleri ve mobilyalar, turizmden doğrudan ya da dolaylı olarak gelir sağlayan geniş bir üretim zinciri oluşturuyor.
Bu nedenle turizmde yaşanan hareketlilik, otel çalışanlarının yanı sıra hayatında hiç turist ağırlamamış bir üreticinin kazancını da etkileyebiliyor.
Turistin harcadığı para kaç kez el değiştiriyor?
Ekonomide çarpan etkisi olarak tanımlanan mekanizma, turizm gelirlerinin farklı sektörlere nasıl yayıldığını açıklıyor.
Bir turistin restoranda yaptığı harcama, işletmenin geliri olurken bu gelirin bir bölümü çalışanların ücretlerine, ürün tedarikçilerine ve işletmenin diğer giderlerine aktarılıyor.
Çalışanların ve tedarikçilerin elde ettikleri gelirleri yeniden harcamasıyla ekonomik hareketlilik başka sektörlere de yayılıyor.
Böylece tek bir ziyaretçinin yaptığı harcama, birbirini takip eden ekonomik işlemler için başlangıç noktası oluşturabiliyor.
Turizm gelirinin ne kadarı şehirde kalıyor?
Bir destinasyonun çok sayıda turist ağırlaması, elde edilen gelirin tamamının yerel ekonomiye kazandırıldığı anlamına gelmiyor.
İthal ürün kullanımı, şehir dışından yapılan tedarikler, uluslararası rezervasyon platformlarının komisyonları ve bölge dışına aktarılan işletme kârları, turizm gelirinin yerelde kalan bölümünü azaltabiliyor.
Ekonomik sızıntı olarak adlandırılan bu durum, turizmde ziyaretçi sayısı kadar yerel üretim ve tedarik ağlarının da önem taşıdığını gösteriyor.
Turistik işletmelerin yerel üreticilerle çalışması, bölgesel ürünleri kullanması ve şehirde istihdam yaratması ise turizm gelirinin yerel ekonomide daha geniş bir kesime ulaşmasını sağlayabiliyor.
Turizmin istihdamdaki görünmeyen gücü
TÜİK’in 2024 yılı Turizm Uydu Hesabı verilerine göre Türkiye’de doğrudan turizm amaçlı istihdam edilen kişi sayısı 1 milyon 194 bine ulaştı.
Turizmin doğrudan oluşturduğu gayrisafi katma değer ise 2 trilyon lirayı aşarak toplam gayrisafi katma değerin yüzde 5,1’ini oluşturdu.
Üstelik bu hesaplamalar, turizmin tedarik zincirleri ve çalışanların harcamaları aracılığıyla oluşturduğu dolaylı ekonomik etkileri kapsamıyor.
Eskişehir için asıl mesele turist sayısı mı?
Odunpazarı’nın tarihi sokakları, Porsuk Çayı, müzeler, gastronomi ve lületaşı gibi yerel değerleriyle öne çıkan Eskişehir açısından da turizm ekonomisinin önemli bir boyutu bulunuyor.
Şehre günübirlik gelen bir ziyaretçinin yaptığı harcamalar ile konaklayan, farklı bölgeleri gezen ve yerel işletmelerden alışveriş yapan bir ziyaretçinin ekonomik katkısı farklılık gösterebiliyor.
Bu noktada ziyaretçilerin şehirde kalış süresini artıracak kültürel etkinlikler, gece turizmi, gastronomi rotaları ve ilçeleri de kapsayan gezi programları, turizm gelirinin daha geniş bir alana yayılması için fırsat oluşturuyor.
Eskişehir’in turizm başarısını değerlendirirken kaç kişinin şehri ziyaret ettiğinin yanı sıra ne kadar süre kaldığı, nerelerde harcama yaptığı ve bu gelirin ne kadarının yerel ekonomide kaldığı da önem taşıyor.
Turizmin başarısı rakamlardan daha fazlası
Dünyanın turizm destinasyonları arasındaki rekabet, yalnızca daha fazla ziyaretçi ağırlamak üzerinden şekillenmiyor. Ziyaretçi başına oluşturulan ekonomik değer, yerel istihdam ve turizm gelirinin şehir ekonomisine dağılımı da önem kazanıyor.
Çünkü bir şehrin turizmden elde ettiği gerçek kazanç, ağırladığı turist sayısı kadar o turistin harekete geçirdiği ekonomiyle de ölçülüyor.




